Rob Jetten van D66 vindt dat je het „broodroof” zou kunnen noemen. In 2024 brachten PVV, VVD, NSC en BBB steeds zichzélf in de problemen en wat moet je dan nog, zegt hij, als oppositiepartij? Jetten vond het een „knotsgek” jaar. Volt-leider Laurens Dassen noemt 2024 „ongekend chaotisch”. „De coalitiepartijen vochten elkaar de tent uit.” Henri Bontenbal van het CDA twijfelt er nauwelijks nog aan: in 2025 valt het kabinet. „De vraag is alleen: zijn de verkiezingen in juni? Of in september of oktober?”
Bontenbal en Dassen, en veel anderen in Den Haag, denken dat de kans op een kabinetscrisis het grootst is in het voorjaar: dan moet er weer onderhandeld worden over geld. Rob Jetten voorspelt dat het kabinet „over iets heel kleins” valt. „Gewoon omdat ze het niet meer uithouden met elkaar.”
Caroline van der Plas van BBB vond 2024 „erg onrustig”. „Er was echt élke week wel wat. In het nieuws, in de coalitie. Of er was iets met een minister of staatssecretaris.” Heel vaak dacht ze: „Jezusmina, stop hiermee.” Dan bedoelde ze dat ánderen in de coalitie moesten stoppen. „Ik denk niet dat wij als BBB veel onrust hebben veroorzaakt. Wij hebben geprobeerd om ons hoofd koel te houden.”
Van der Plas verlangt naar „rust in de tent”. In de formatie, die lang en moeizaam was, leek niemand aan tafel deze coalitie zo graag te willen als zij. Ze wil dat die ook in 2025 overeind blijft. In haar werkkamer, vorige week dinsdagmiddag, laat ze me de kerstcadeautjes zien die ze heeft gekocht voor de fractievoorzitters van de coalitie: Delftsblauwe tegeltjes met teksten erop die ze bij hen vindt passen. Met een standaard erbij. Op de tegel van PVV-leider Geert Wilders staat: „Een tweetje? Geef me een kwartiertje en een a-viertje”. Dilan Yesilgöz van de VVD krijgt: „Ik praat niet te snel, jij luistert te langzaam”. En Nicolien van Vroonhoven van NSC: „Maak je niet druk als veel mensen over je praten, je hebt gewoon een heel grote fanclub”.
Van der Plas heeft ook een tegel voor zichzelf: „Ik weet niet hoeveel problemen ik heb, want rekenen is er één van”.
Op woensdagmiddag loopt ze met een kerstmuts op door de Tweede Kamer. Ze duwt een kar met kerstkransen van banket die ze uitdeelt aan de beveiligers, Kamerbodes, het keukenpersoneel en de schoonmakers. Elke keer vraagt ze: „Wil je dat ik voor je zing?” In het restaurant, het café en bij de balie van de bezoekersingang zingt ze ‘Jingle Bells’.
’s Ochtends was het coalitieoverleg, op de kamer van Wilders, en erg ontspannen was het niet geweest. Totdat Van der Plas, helemaal aan het eind, de tegeltjes was gaan uitdelen. Yesilgöz moest lachen. Van Vroonhoven was ontroerd. „Ze gaf me een knuffel.” Wilders vroeg: „Bedoel je dat ik langer moet nadenken voordat ik twitter?”
„Ik denk niet”, zegt Van der Plas, „dat hij ’m op zijn bureau zet.”
Petra de Koning (p.dekoning@nrc.nl; @pdekoning) schrijft elke dinsdag op deze plek een column.