Zou het misschien tijd zijn voor een SCP-onderzoek voor Nederlanders met een VVD-achtergrond? Kijkend naar de discussie over de motie-Becker zou je bijna denken van wel. De manier waarop deze liberalen praten en denken over Nederlanders met een migratieachtergrond neemt problematische vormen aan. En het is in strijd met de door VVD-Kamerlid Bente Becker zo geprezen ‘Nederlandse normen en waarden’.
Het institutioneel verdacht maken van complete groepen Nederlanders, of het nou gaat om joden, moslims, brildragers of, inderdaad, VVD-kiezers, is iets wat niet bij Nederland past. Of in ieder geval niet bij de Nederlandse grondwet, die moet garanderen dat elke burger wordt behandeld en benaderd als individu, en niet over één kam wordt geschoren met groepen die uiterlijk, religieus of anderszins verwant zouden kunnen lijken.
De Toeslagenaffaire, waarbij politiek Den Haag de deur openzette voor institutioneel racisme en daarmee het slechtste in de overheid naar boven haalde, zou vers in het geheugen moeten liggen. De motie-Becker laat zien dat lessen ook weer vergeten kunnen worden. Vorige week stemde een Kamermeerderheid in met een motie van Kamerlid Becker waarin wordt opgeroepen tot onderzoek door het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) naar de normen en waarden van Nederlanders met een migratieachtergrond. In de motie roept Becker de regering op om „culturele en religieuze normen en waarden van Nederlanders met een migratieachtergrond bij te houden”. Aanleiding: de recente misstanden rond de voetbalwedstrijd Ajax-Maccabi Tel Aviv, waarbij aan sommige daders antisemitische, zo niet terroristische motieven werden toegedicht.
Dinsdag lichtte Becker op de VVD-website nog eens toe waarom extra SCP-onderzoek volgens haar hard nodig is: „Zodat we kunnen ingrijpen als we zien dat ons integratiebeleid op plekken niet voldoet.” Becker loopt alvast op de conclusies vooruit: er is sprake van „een falend integratiebeleid”. Het „benoemen” van de problemen is belangrijker dan ooit, al zegt Becker ook – en dat is dan best weer verwarrend – „dat de meerderheid van mensen met een migratieachtergrond het heel goed doet”.
Hoe reageer je op een rammelend betoog? Móét je wel reageren? Is dat niet precies wat de afzender voor ogen heeft? Dat er ophef ontstaat? Verontwaardiging? Misschien wel. En toch zit er niets anders op. Wie rechtsstaat en democratie een warm hart toedraagt, ontkomt er niet aan om te reageren als er tweedeling dreigt te ontstaan tussen mensen die vinden dat zijzelf een individu zijn, terwijl de ander altijd en voor eeuwig „een groep” is. Vandaag is het deze groep, morgen een andere, en vroeg of laat komt ook de burger die zich volstrekt veilig waant – „dit gaat niet over mij” – aan de beurt.
Het SCP doet al langer onderzoek naar opvattingen die leven onder de bevolking, en vanuit de wetenschap gezien is dat logisch. Maar als de politiek iets zegt te willen met dit soort gegevens – „ingrijpen” – is het oppassen geblazen. Partijen die in eerste instantie voor de motie-Becker stemden – CDA, ChristenUnie, SP – trokken afgelopen week wijselijk hun steun in, veelal als gevolg van onrust in de achterban. Het siert deze partijen dat ze bereid zijn gebleken tot zelfreflectie. De VVD kan daarvan leren.
Becker wil „feiten”. Nota bene deze week concludeerde het SCP, op basis van twee onderzoeken, dat Nederlanders met een migratieachtergrond niet meer als homogene groep kunnen worden gezien en dat opleiding meer bepalend is dan leeftijd of migratieachtergrond voor het onderling vertrouwen in de samenleving. Voor het planbureau reden om bij toekomstig onderzoek meer aandacht te besteden aan het onderwijs dat burgers hebben genoten, en niet aan hun wortels. De ironie kan niemand ontgaan: juist dit kabinet wil keihard bezuinigen op onderwijs, terwijl de maatschappelijke welzijnseffecten ervan evident zijn en het de sociale cohesie kan vergroten.
Ook uit ander onderzoek blijkt dat het minder dramatisch gesteld is met de integratie dan steeds weer gemakzuchtig wordt beweerd. Misschien wel het beste bewijs: veel jonge Nederlanders met een migratieachtergrond, Nederlanders die hier zijn geboren en getogen, blijven niet stil. Het zijn geen asielzoekers of arbeidsmigranten, die zichzelf niet goed kunnen verweren en daarom altijd weer populaire doelwitten blijken te zijn. Ze zijn mondig, begrijpen heel goed dat dit wél over hen gaat en praten terug als ze iets horen wat dom of kwaadaardig klinkt. Wen er maar aan.