Verslavende nicotine-verdampers met smaakjes als cola, perzik, suikerspin en mango. ‘Smart vapes’: elektronische sigaretten met een schermpje die je kan verbinden met een smartphone. Handig om tijdens het vapen te appen en spelletjes te spelen. Deze ‘innovaties’ die de afgelopen jaren uit de tabaksindustrie zijn gekomen laten weinig aan de verbeelding over.
De intentie van de bedrijven en verkopers die achter deze producten zitten is glashelder: een nieuwe generatie aan een nicotineverslaving helpen. De vape werd geïntroduceerd als ‘gezonder’ en ‘rookvrij’ alternatief, maar is ontaard in een kindersigaret die twee verslavende producten, nicotine en apps, met elkaar verenigt in een glimmende snoepverpakking – puur gericht op het verleiden van het puberbrein.
Ze zorgen daarnaast voor een onwenselijk en aanhoudend kat-en-muisspel tussen tabaksindustrie en overheden. Die moeten steeds met nieuwe regels komen om deze zeer verslavende en ongezonde producten aan banden te leggen, te verbieden, te belasten, te voorzien van leeftijdsgrenzen. Vapes met smaakjes mogen al sinds januari niet meer, maar toch blijven ze rondgaan op scholen. De smart vapes zijn in de EU verboden, maar dat weerhoudt onlineplatforms en louche vapewinkels blijkbaar niet om ze te verkopen.
Het is daarom goed dat deze donderdag een burgerinitiatief wordt besproken in de Tweede Kamer: Nicotinee. Daarmee willen de initiatiefnemers bereiken dat jongeren er überhaupt nooit aan mogen beginnen.
De initiatiefnemers, een coalitie van artsen, jongeren-, consumenten- en gezondheidsorganisaties, willen een wettelijk vastgelegde nicotinevrije generatie. Verkoop wordt in het voorstel gekoppeld aan geboortejaar: wie is geboren vanaf 2012 zal nooit legaal nicotine kunnen kopen.
Die maatregel moet vooral effect sorteren na 2030, als kinderen die in 2012 zijn geboren 18 jaar worden. Vanaf dat moment gaat elk jaar de leeftijdsgrens van het verkoopverbod met één jaar omhoog en ontstaat er een volledig nicotinevrije generatie, is het idee. Daarop moet ook strikter worden toegezien door een nieuw op te richten handhavingsautoriteit, willen de initiatiefnemers. Eind november stemde het Britse parlement in met eenzelfde maatregel, het zou goed zijn als het Nederlandse parlement dat ook doet.
De tabaksindustrie en -lobby hebben decennialang wetenschap en volksgezondheid belemmerd en laten ook nu weer een volstrekt gebrek aan ethisch besef zien. Het tegenargument van vrije keuze gaat niet op: nicotineverslaving tast de autonomie van vrije individuen juist aan. Volgens het RIVM sterven jaarlijks 20.000 mensen in Nederland aan de gevolgen van roken, ruim twee doden per uur. Een generatiegebonden verbod betekent dat van geen volwassene de sigaret of vape hoeft te worden ‘afgepakt’.
Wel laten recente voorbeelden uit het buitenland zien dat deze maatregel beter doordacht en doorgerekend moet worden dan tot nu toe gebeurt. In Nieuw-Zeeland werd eerder dit jaar wetgeving voor een rookvrije generatie juist teruggedraaid vanwege onvoldoende financiële dekking voor het wegvallen van accijnzen.
Ook de handhaving is een cruciaal onderdeel, zo laat de illegale verspreiding van smart vapes wel zien. Wetgeving is pas een eerste stap. Maar het streven naar een nicotinevrije generatie is een lovenswaardig politiek doel.