Er is geen Planeet B, zo wil het adagium van klimaatactivisten. Dus moeten we alles op alles zetten de enige leefbare wereld die we kennen leefbaar te houden.
Elon Musk, de rijkste man op aarde, trekt een andere conclusie. We zouden een Planeet B moeten vinden of creëren. De mensheid maakt zichzelf te kwetsbaar door al haar eieren in dit ene mandje te leggen. Musk mag zich dan bezighouden met elektrische auto’s, het vernaggelen van Twitter en de productie van kinderen, het spirituele hart van zijn imperium is ruimtevaartbedrijf SpaceX. De mens, zegt hij, moet voor zijn overlevingskansen een ‘multi-planetaire soort’ worden door zich op andere werelden te vestigen, te beginnen op Mars.
Ik ben van jongs af al een ruimtevaartfanaat – een kwestie van omhoog kijken en naast een duizelingwekkend ontzag ook een diepe zielenhonger ervaren. Daardoor heb ik lang een zwak voor Musk gehad. Omdat hij op dat vlak met zijn wil en geld zoveel heeft gewrocht. SpaceX bevoorraadt en bemant het International Space Station en werkt inmiddels aan een bemande missie naar Mars.
Deze week las ik Orbital, de fijnzinnige roman waarmee Samantha Harvey onlangs de Booker Prize won. Het is het verhaal van zes ruimtevaarders die gedurende 24 uur zestien maal de aarde ronden in het ISS. Zestien zonsop- en zonsondergangen, zestien dagen en nachten, gepropt in de tijdsspanne van een dag. Ik kan iedereen dat boek aanraden, voor de poëzie ervan, het verbluffende oog voor detail (dat uitputtende research heeft gevergd) en het inzicht.
Harvey weet het alledaagse en uitzonderlijke van ruimtevaart te vangen én de liefde te verklaren aan de aarde in haar vele gedaanten. Het is een boek zonder clichés, behalve dat ene waar je onmogelijk onderuit kan. „Denk eens een nieuwe gedachte, zeggen ze soms tegen zichzelf. De gedachten die je in een baan om de aarde hebt zijn zo groots en oud. Denk een nieuwe, waarlijk verse ongedachte gedachte. Maar er zijn geen nieuwe gedachten. Er zijn alleen oude die herboren worden op nieuwe momenten (...) Zonder die aarde is het met ons gedaan. We kunnen nog geen seconde overleven zonder haar gratie, we zijn matrozen op een schip dat vaart op een diepe, donkere zee waarin niet te zwemmen valt.”
Dit heet het Overview Effect, en vrijwel elke ruimtereiziger kent het. „Vanuit de ruimte zag ik de aarde als een kostbare, fragiele bal van leven die in de leegte van de ruimte hangt,” zei Apollo-astronaut Edgar Mitchell, „en ik raakte er nog meer van overtuigd dat we haar moeten beschermen en behouden.” Steeds weer gaat het over de verbondenheid van al het leven, de noodzaak betere rentmeesters te zijn en begrijpen dat alleen een dwaas zijn eigen huis sloopt.
Ik heb het gevoel dat Musk steeds minder een probleem heeft met het slopen van het eigen huis. Omdat Verelendung Mars dichterbij brengt? Er is veel gezegd en geschreven over het recente radicaliseren van Musk, door Covid, door een transgender dochter die gedood zou zijn door het ‘woke mind-virus’, doordat het de regering Biden bestond Musk niet uit te nodigen voor een bijeenkomst met fabrikanten van elektrische auto’s – wat inderdaad absurd is. De apolitieke Musk heeft zich aan Trump verbonden, wiens beleid (pro-fossiele brandstof!) haaks staat op waar Musk ooit in geloofde. Nu zal de Ruimtevaarder-in-Chief namens Trump gaan snijden in de overheidsuitgaven. Maar vast niet in de miljardencontracten tussen diezelfde overheid en SpaceX.
Ja, Mars is fascinerend en op eigen wijze schitterend. Maar om er te leven? Ik bezocht ooit de plek op aarde die er het meest op lijkt, een dorre uithoek van Utah waar The Mars Desert Research Station is gevestigd. Het was mooi op een sobere, onbarmhartige manier. Louter stof en gesteente. Ik zou er niet graag een jaar lang mijn camper parkeren, laat staan voor altijd. En dan was de zwaartekracht nog te doen en de atmosfeer nog te ademen.
Ik gun Musk zijn ruimtevaartdromen. Ze zijn gedeeltelijk de mijne. Maar vooral gun ik hem een trip in zijn eigen Dragon-capsule naar het ISS voor een broodnodige dosis Overview Effect.
Auke Hulst is schrijver.