Zwijgen is niet altijd goud. Soms is zwijgen gemak. Of ongemak. Vorig jaar waren er bijna 200 explosies in Rotterdam. Dit jaar knalt het gewoon door. De burgemeester zei vorige week in een raadsvergadering dat de explosiegolf maar op één manier is te stoppen. Als mensen gaan praten.
De grootste partij in de raad, Leefbaar Rotterdam, wil marechaussees ’s nachts door de wijken laten marcheren, cameratoezicht en tweetallen op scooters aanhouden en fouilleren. „Heb je niets te verbergen, dan is zo’n controle zo voorbij.”
Volgens de burgemeester werkt dat niet. En dat híj dat zegt, zegt wat. Hij is een man van law and order. Een sheriff. Hij zou de bommenleggertjes vast het liefst zelf in de kraag vatten en streng toespreken: „Heb je een goed gevoel dat je een gezin zich het leplazerus hebt laten schrikken? Ben je trots op jezelf nu je de voorpui van het huis van die oude dame eruit hebt geblazen? Loop je lekker op je dure, nieuwe schoenen?”
Je kunt niet in elke straat in hinderlaag liggen. De marechaussees hebben ándere taken. En als je iedereen op een scooter gaat aanhouden, kan de politie verder niets meer.
Er zijn altijd mensen die weten. Vrienden, klasgenoten, ouders. Of ze zouden kúnnen weten. Als er opeens dure sneakers zijn. Of jas. Een nieuwe telefoon. Maar de angst om een snitch, een verrader, te zijn is groot.
Het doet denken aan het verhaal van Rinke Verkerk: meer dan twintig jaar geleden fietste ze als dertienjarige naast een klasgenootje dat haar in tranen vertelde dat haar opa aan haar had gezeten. Rinke Verkerk deed er niets mee en zweeg. Ook al omdat het om een meisje ging dat iedereen een beetje raar vond, dat niet lekker in de groep lag.
Twintig jaar later zocht ze contact. En ze schreef er een boek over: Het hele dorp wist het. Want dat was het: het hele dorp wist dat die opa al was veroordeeld voor veelvuldig misbruik van een kantoormeisje. Maar iedereen zweeg. Zijzelf zweeg ook, vertelde ze op de radio.
Het grootste trauma voor het destijds 13-jarige klasgenootje was niet eens het misbruik , zegt Rinke Verkerk nu. Het was het zwijgen van de mensen om haar heen. Als anderen weten en niets doen, dan ligt het waarschijnlijk aan jou.
Misbruik en explosieven zijn niet te vergelijken. Maar het zwijgen wel. Therapeuten die opgepakte bommenleggertjes behandelen, vertellen dat jongeren die het gevoel hebben gezien te worden - al is het maar door een oom, een leraar, een buurvrouw - het meestal alsnog redden in het leven. Naar de politie stappen en praten kan een daad van liefde zijn.
Maar het aangeven van een kind, familielid, vriend of bekende vraagt om een heldendom waarop nog maar weinig lofliederen geschreven zijn.