Volgende week woensdag worden we wakker met opgewonden correspondentgeluiden uit Amerika. ‘Blauwe staten’, ‘rode staten’, nieuwsflashes vanuit Ohio, Michigan, Pennsylvania, de spanning van too close to call en wie haalt als eerste de 270 kiesmannen?
De laatste peilingen geven Donald Trump een voorsprong, de markten calculeren zijn zege al in. Kamala Harris’ zomeropkomst zette niet door. Een net iets groter deel van de Amerikaanse kiezers denkt dat ze onder hem financieel beter af zijn dan onder haar.
Wanneer een land als Nederland zich inwaarts keert en alles afmeet in direct belang is dat pijnlijk maar blijft de schade lokaal. Wanneer echter een mondiale ordeningsmacht lak krijgt aan elk algemeen belang of gezamenlijk project, zoals handel of klimaat, kraakt het wereldgestel in zijn voegen.
Die inwaartse beweging van de VS, ingezet onder Trump, ging door onder Joe Biden. „Buitenlandpolitiek voor de middenklasse”, noemde veiligheidsadviseur Jake Sullivan het gematigde protectionisme dat de revolte jegens vrijhandel en internationalisme zou intomen. Maar team-Biden kreeg de geest van het trumpisme niet terug in de fles.
Dus wie ook wint volgende week, de nieuwe president zal méér van Europese bondgenoten eisen in de technologische race tegen China (hetgeen in de EU tot spanningen zal leiden). Wie ook wint, hij of zij zal tevens verwachten dat de Europeanen véél meer doen aan militaire veiligheid tegen Rusland.
„Momenteel discussiëren we hoe 100 miljard euro extra aan defensie te vinden en of dat wel nodig is”, zei een diplomaat met verwijzing naar Brusselse debatten over gezamenlijke schulduitgifte. „Als Trump wint, gaat het prompt over duizend miljard euro en hebben we geen keuze meer.” Ook een regering-Harris zal weinig geduld tonen met Europees freeriders-gedrag inzake defensie.
Uit Trumps eerste termijn zijn voor Europese leiders lessen te trekken. Probeer hem niet op te voeden inzake WTO-recht of bondgenootschappelijke waarden. Treed hem tegemoet in de taal van de deal, van man tot man (ja, Trump is seksistisch) en met oog voor zijn liefde voor show.
Denk dus na over de casting: wie sturen Europeanen naar het Witte Huis? Hier ligt een rol voor Mark Rutte als amicale NAVO-baas. Ook president Macron wist zijn Amerikaanse collega soms te charmeren, zoals met een Parijse 14 juli-parade. Commissievoorzitter Ursula von der Leyen daarentegen begint als Duitse op achterstand; de Bondsrepubliek is Trumps bête noire.
Waar Trump vertrouwd is in zijn brute grilligheid, stelt Harris de Europeanen voor een groter raadsel. Als vicepresident droeg ze Bidens lijn uit inzake Oekraïne of Israël, maar wat vindt ze zelf? In haar ultrakorte campagne binnen de Democratische partij is ze niet op buitenlandpolitieke thema’s getest.
Graag verbindt ze haar carrière als openbaar aanklager met een gehechtheid aan de internationale rechtsorde. Dat is sympathiek. Op het wereldtoneel anno nu is er echter geen scheidsrechter. Je moet Xi Jinping tegemoet treden als buitenlandse tegenstrever, niet als binnenlandse crimineel.
De meeste Europese hoofdsteden zullen opgelucht ademen als Harris wint. Het neemt acute zorgen om welvaart en veiligheid even weg. Oekraïne, dat wil doorvechten, vreest een door Trump en Poetin geforceerd vredesbestand.
Naast angst en chaos brengt een Trump-zege echter ook het voordeel van strategische helderheid. We staan er uiteindelijk alleen voor, zegt hij luid en duidelijk.
Bij Bidens aantreden in 2021 lieten velen zich in slaap sussen met het verhaal dat het Amerika van democratie en engagement terug was. Als laatste president belichaamt de 81-jarige de grote scènes uit de trans-Atlantische lotsgemeenschap – van de Normandiëlanding in 1944 tot de val van de Berlijnse Muur in 1989.
Die wereld is voorbij en die fout moeten we niet herhalen. Kamala Harris (Californische, opgevoed door Indiase moeder) staat net als eerder al Barack Obama (jeugd in Indonesië en Hawaii) voor Amerika’s demografische en economische verschuiving naar de Pacific, weg van Europa.
De stembusgang van 5 november zal ook anders dan via buitenlandpolitieke keuzes doorwerken tot hier. Een zege van Trump zal zijn nationalistische geestverwanten energie geven, zoals Le Pen in Frankrijk en Wilders in Nederland. Het gebeurde na 2017, toen de „mini-Trumps” vooral in Oost-Europa te vinden waren. Dan is ineens niet langer Ursula von der Leyen Europa’s sterke vrouw, maar Giorgia Meloni, postfascistisch premier van Italië.